ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਪਾਸਨਾ ਕੋਰਸ: 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ “ਵਿਪਾਸਨਾ ਕਰਨ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਐੱਸ.ਐੱਨ. ਗੋਇਨਕਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ 10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਕੋਰਸ ਅਜਿਹੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲੀ ਨਾਂ “ਧੰਮ” ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਇਗਤਪੁਰੀ ਦਾ ਧੰਮ ਗਿਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ), ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਰੁਟੀਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹਦਾਇਤਾਂ ਗੋਇਨਕਾ ਜੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕੋਰਸ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਹੈ, ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਆਨਾਪਾਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਯਾਨੀ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਸਾਹ ’ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣਾ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿਪਾਸਨਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋ: ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੇ ਦੇਖਣਾ। ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਪ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਅਪਣਾਉਣੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਖਰੀਦਣਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 22 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 77 ਵਿਪਾਸਨਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਦਾਨ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਹਰ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਿਯਮਾਂ (Code of Discipline) ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਦਸ ਘੰਟੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤਦੇ ਹਨ, ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ।

ਦਿਨ 0, ਪਹੁੰਚਣਾ

ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਓ, ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਓ, ਹਲਕਾ ਖਾਣਾ ਖਾਓ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣੋ। ਆਰੀਆ ਮੌਨ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ 1–3

ਆਨਾਪਾਨ: ਨੱਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਾਹ ’ਤੇ ਧਿਆਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਆਪਣੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ, ਦੁਖਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ 4

ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਪਾਸਨਾ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ 5–9

ਉਹੀ ਅਭਿਆਸ, ਪਰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ। ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਹੁਣ “ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ” (ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ) ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਨਾ ਹਿੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ਦਿਨ 10

ਸਵੇਰੇ ਮੈਤਰੀ (ਸਭ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ) ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਨ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਂ ਦਿਨ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ 11, ਰਵਾਨਗੀ

ਤੜਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਲਗਭਗ ਸਵੇਰੇ 7:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਖਾ ਦੌਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਔਖ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਖਤ ਹਨ: ਹਰ ਨਿਯਮ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹੋ।

• ਪੰਜ ਸ਼ੀਲ: ਕੋਰਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਜੀਅ-ਹੱਤਿਆ, ਨਾ ਚੋਰੀ, ਨਾ ਜਿਨਸੀ ਸਰਗਰਮੀ, ਨਾ ਝੂਠ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ (ਤੰਬਾਕੂ ਵੀ ਨਹੀਂ)।
• ਆਰੀਆ ਮੌਨ: ਸਾਥੀ ਸਾਧਕਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਮੌਨ। ਇਸ਼ਾਰੇ, ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
• ਬਾਹਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ: ਨਾ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ, ਨਾ ਮੈਸੇਜ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਿਲਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• ਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾ ਲਿਖਣਾ: ਨਾ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਨਾ ਡਾਇਰੀ, ਨਾ ਨੋਟਸ। ਸੰਗੀਤ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਖਬਰਾਂ ਵੀ ਬੰਦ।
• ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ: ਰਹਿਣ, ਟਹਿਲਣ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਵੀ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
• ਦੂਜੇ ਅਭਿਆਸ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੰਦ: ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਯੋਗ, ਕਸਰਤ, ਪੂਜਾ-ਪਾਠ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ। ਤੈਅ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਟਹਿਲ ਸਕਦੇ ਹੋ।
• ਸਾਦੇ, ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਕੱਪੜੇ: ਢਿੱਲੇ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ। ਤੰਗ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ।
• ਸਾਦਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ: ਨਾ ਵਰਤ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਦਾ ਖਾਣਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਾਸ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।

ਵਿਪਾਸਨਾ ਕੋਰਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਕੋਰਸ ਦਾ ਖਰਚਾ ਉਹ ਲੋਕ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰਸ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ 10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ: ਨਵਾਂ ਸਾਧਕ ਜੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੈਸਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਕੋਰਸ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਧੰਮ ਸੇਵਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਧਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇਗਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਾਲਗ ਇਹ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ: ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਬੈਠਣਾ, ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ।

• ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੱਲ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਲਓ।
• ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਉਦੋਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਖਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਦੇ ਸਕੋ। ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਸਖਤ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

1. dhamma.org ’ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੜ੍ਹੋ। ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
2. ਸਾਡੇ ਕੈਲੰਡਰ ’ਤੇ ਵਿਪਾਸਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ dhamma.org ’ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਤਾਰੀਖ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਖੋਜੋ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ 10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਚੁਣੋ ਜੋ ਨਵੇਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ।
3. ਉਸ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਫ਼ਾਰਮ ਭਰੋ। ਸਿਹਤ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ-ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।
4. ਈਮੇਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਟਿੰਗ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੋਗੇ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਈ ਕੇਂਦਰ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
5. ਸਫ਼ਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦਿਨ 0 ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 7:30 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲੋ।

ਹਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁਣੋ। ਸਾਡੀ ਸੂਚੀ ਦੇ 77 ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (13), ਗੁਜਰਾਤ (7) ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ (6) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਂਦਰ ਅਕਤੂਬਰ–ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

• ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇਖੋ। ਪਹਿਲੇ ਕੋਰਸ ਲਈ ਠੰਢੇ, ਖੁਸ਼ਕ ਮਹੀਨੇ ਚੁਣੋ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਦੂਰੀ। ਘਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸੌਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ: ਪੁਣੇ ਨੇੜੇ ਧਿਆਨ ਰਿਟਰੀਟ, ਦਿੱਲੀ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇੜੇ।
• ਕਮਰੇ। ਕੁਝ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੈਚਡ ਬਾਥਰੂਮ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਲ ਕਮਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਕਮਰੇ ਜਾਂ ਡੌਰਮਿਟਰੀ। ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਭਾਸ਼ਾ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਖ ਲਓ ਕਿ ਜੋ ਕੋਰਸ ਤੁਸੀਂ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਹਰ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਿਟਰੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼।

• 10 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਢਿੱਲੇ, ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਕੱਪੜੇ (ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਠੰਢ ਲਈ ਗਰਮ ਸ਼ਾਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਪਰਤਾਂ।
• ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਟਾਰਚ, ਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਅਲਾਰਮ ਘੜੀ, ਅਤੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਸੌਖੀ ਪਾਉਣ-ਲਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਚੱਪਲ।
• ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਰ ਸਕੋ।
• ਕਮਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਈਅਰਪਲੱਗ। ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘਰ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਓ।

ਸਾਡੀ ਪੈਕਿੰਗ ਗਾਈਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਟਰੀਟ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।