ପଞ୍ଚକର୍ମ କ’ଣ: କ’ଣ ହୁଏ, କେତେ ଦିନ ଲାଗେ, କେନ୍ଦ୍ର କିପରି ବାଛିବେ

ଆୟୁର୍ବେଦର ଥେରାପି ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚକର୍ମକୁ ସବୁଠୁ ଗଭୀର ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ନାମର ଅର୍ଥ “ପାଞ୍ଚ କର୍ମ”, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଆୟୁର୍ବେଦର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବଢ଼ିଥିବା ଦୋଷ (ବାତ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀରର ତିନୋଟି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି)କୁ ବାହାର କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶରୀର ପୁଣି ସନ୍ତୁଳନକୁ ଫେରେ। ପଞ୍ଚକର୍ମକୁ ଅନେକ ସମୟରେ “ଡିଟକ୍ସ” ନାମରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ ଯେ ଠିକ୍ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ କେତେ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନ କେତେ ନିକଟରୁ ହୁଏ।

ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଦରକାର, ଡାକ୍ତର ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ବହୁତ କମ ଲୋକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟିଯାକ କରାଯାଏ। ଏହି ବଛା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତି (ଶରୀରର ମୂଳ ଗଠନ), ବର୍ତ୍ତମାନର ଅବସ୍ଥା, ଋତୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଇତିହାସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ବମନ

ପ୍ରସ୍ତୁତି ପରେ ଔଷଧ ଦେଇ ବାନ୍ତି କରାଇବା। କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ କେବଳ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ନିକଟ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ।

ବିରେଚନ

ସକାଳେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏକ ଜଡ଼ିବୁଟି ଜୋଲାପ, ତା’ପରେ ଦିନସାରା ରୁମ ପାଖରେ ବିଶ୍ରାମ।

ବସ୍ତି

ଔଷଧୀୟ ତେଲ ବା ଜଡ଼ିବୁଟି କାଢ଼ାର ଏନିମା, ଅନେକ ସମୟରେ ଏକ ସପ୍ତାହ ବା ଅଧିକ ଦିନ ଧରି ଏକ କୋର୍ସ ଭାବେ।

ନସ୍ୟ

ନାକ ବାଟେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଔଷଧୀୟ ତେଲ ବା ବୁନ୍ଦା, ସାଧାରଣତଃ ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁ ମାଲିସ ଏବଂ ବାଷ୍ପ ପରେ।

ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ

ଶରୀରରୁ ଅଳ୍ପ ରକ୍ତ ବାହାର କରିବା। ରିଟ୍ରିଟରେ କ୍ୱଚିତ କରାଯାଏ।

ପଞ୍ଚକର୍ମ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ କେବଳ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ। ଆଗର ଓ ପରର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଥିପାଇଁ ଏଥିରେ କିଛି ଦିନ ନୁହେଁ, କିଛି ସପ୍ତାହ ଲାଗେ।

1. ପ୍ରସ୍ତୁତି (ପୂର୍ବକର୍ମ)। କିଛି ଦିନ ଆପଣଙ୍କୁ ଔଷଧୀୟ ଘିଅ ବା ତେଲ ପିଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାର ପରିମାଣ ପ୍ରତିଦିନ ଟିକେ ଟିକେ ବଢ଼େ। ସାଙ୍ଗରେ ପ୍ରତିଦିନ ତେଲ ମାଲିସ (ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ) ଓ ଜଡ଼ିବୁଟିର ବାଷ୍ପ ବାକ୍ସରେ ବସି ସ୍ୱେଦନ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଦେହ ଭାରି ଲାଗିବା, ନିଦ ଲାଗିବା ଓ ଟିକେ ବାନ୍ତି ବାନ୍ତି ଲାଗିବା ସାଧାରଣ।
2. ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା (ପ୍ରଧାନ କର୍ମ)। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଛାଯାଇଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଦିନ ଡାକ୍ତର ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ଆଗପଛରେ ବିଶ୍ରାମ ଦିନ ରଖି। କେତେକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସକାଳେ ଖାଲି ପେଟରେ ହୁଏ; ତା’ପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ରୁମ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ।
3. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନ (ପଶ୍ଚାତ୍ କର୍ମ)। ଏହି ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ହଜମ ଶକ୍ତିକୁ କୋମଳ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଫେରେ: ପ୍ରଥମେ ପତଳା ଚାଉଳ ପେଜ, ତା’ପରେ ଟିକେ ବହଳ ପେଜ, ତା’ପରେ କିଛି ଦିନରେ ସାଧା ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ, ଖରା, ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଓ ପରିଶ୍ରମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଶୋଇବାକୁ କୁହାଯାଏ।

ଅଧିକାଂଶ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମ ପରାମର୍ଶ ପରେ ହିଁ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ଅବଧି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ଆମ ତାଲିକାର 76ଟି ଆୟୁର୍ବେଦ ରିଟ୍ରିଟ ମଧ୍ୟରୁ 52ଟିରେ ପଞ୍ଚକର୍ମ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ଅବଧି ଦିଆଯାଇଛି: 3ରୁ 56 ଦିନ, ଆଉ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ 14 ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ। ଏକ ସପ୍ତାହ ବା ତା’ଠାରୁ କମ ଦିନର “ପଞ୍ଚକର୍ମ ପ୍ୟାକେଜ”ରେ ସାଧାରଣତଃ କେବଳ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଏକ-ଦୁଇଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥାଏ; ଠିକ୍ କ’ଣ ଅଛି ପଚାରି ନିଅନ୍ତୁ।

• 7 ରାତି ବା ତା’ଠାରୁ କମ: ସାଧାରଣତଃ ପୂରା ପଞ୍ଚକର୍ମ ନୁହେଁ, ସତେଜ କରୁଥିବା ଥେରାପି (ମାଲିସ, ବାଷ୍ପ, ଶିରୋଧାରା)।
• 14 ରାତି: ପ୍ରସ୍ତୁତି, ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନ ଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ସର୍ବନିମ୍ନ ଅବଧି।
• 21ରୁ 28 ରାତି: ପ୍ରଥମ ପୂରା କୋର୍ସ ପାଇଁ ଅନେକ ଡାକ୍ତର ଏତିକି ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଦୀର୍ଘ ଦିନର ସମସ୍ୟା ପାଇଁ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅବଧି ସହ ସବୁ କେନ୍ଦ୍ର ଭାରତର ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ପଞ୍ଚକର୍ମ ରିଟ୍ରିଟ ପୃଷ୍ଠାରେ ଦେଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା କେବଳ କେରଳ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ ବା ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର କେନ୍ଦ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ।

ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଡାକ୍ତର। ଆୟୁର୍ବେଦରେ ପଞ୍ଚକର୍ମ ଏକ ଡାକ୍ତରୀ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ, ଏବଂ ଯିଏ ଏହାର ଯୋଜନା କରନ୍ତି ସେ ସେଥିପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ଦରକାର।

• ଯୋଗ୍ୟ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଡାକ୍ତର। କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ଓ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା କ’ଣ, ପଚାରନ୍ତୁ: ଅତି କମରେ BAMS (ସାଢ଼େ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଡିଗ୍ରୀ), ଅନେକ ସମୟରେ ସାଙ୍ଗରେ MD (ଆୟୁର୍ବେଦ)। ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଡାକ୍ତରମାନେ ନ୍ୟାସନାଲ କମିସନ ଫର ଇଣ୍ଡିଆନ ସିଷ୍ଟମ ଅଫ ମେଡିସିନ (NCISM) ଅଧୀନରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବୋର୍ଡରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୁଅନ୍ତି।
• ପୂରା ରହଣି ସମୟରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଭେଟ, କେବଳ ପହଞ୍ଚିବା ଦିନ ନୁହେଁ। ଭଲ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଡାକ୍ତର ପ୍ରତିଦିନ ଖବର ବୁଝିବା ସାଧାରଣ କଥା।
• ସ୍ୱୀକୃତି, ଯେଉଁଠି ଅଛି। କେତେକ ଆୟୁର୍ବେଦ ହସପିଟାଲ NABH (ଭାରତରେ ହସପିଟାଲକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଉଥିବା ବୋର୍ଡ)ରୁ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ, ଏବଂ ଆବେଦନ କରୁଥିବା ଆୟୁର୍ବେଦ କେନ୍ଦ୍ରକୁ କେରଳର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ଶ୍ରେଣୀ ଦିଏ।
• ହସପିଟାଲ ନା ରିସର୍ଟ। ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ରହିବା ଆୟୁର୍ବେଦ ହସପିଟାଲ ଅଧିକ ସାଧା, ଶସ୍ତା ଓ କ୍ଲିନିକ ଭଳି। ରିସର୍ଟରେ ଆରାମ, ପୁଲ ଓ ଯୋଗ ଯୋଡ଼ି ହୁଏ। ଦୁଇଟିଯାକ ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ; ସାଜସଜ୍ଜାଠାରୁ ଡାକ୍ତର ବେଶି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
• ସମାନ ଲିଙ୍ଗର ଥେରାପିଷ୍ଟ। ବିଶ୍ୱସନୀୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏହା ହିଁ ନିୟମ। ଯଦି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, ପଚାରି ନିଅନ୍ତୁ।

ଆୟୁର୍ବେଦ ରିଟ୍ରିଟ କେତେ ଟଙ୍କା ନିଅନ୍ତି, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରକାଶିତ ଦାମରୁ ଆମ ଖର୍ଚ୍ଚ ଗାଇଡରେ ଦିଆଯାଇଛି।

1. ଡାକ୍ତର କିଏ, ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା କ’ଣ, ଆଉ ସେ ମୋତେ କେତେ ଥର ଦେଖିବେ?
2. ମୁଁ ପହଞ୍ଚିବା ଆଗରୁ ଆପଣ ମୋ ରିପୋର୍ଟ ଓ ଔଷଧ ଦେଖିବେ କି?
3. ଆପଣ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରାମର୍ଶ ଦେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, ଆଉ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନର କେତେ ଦିନ ଏଥିରେ ସାମିଲ?
4. ମୁଁ ମୋ ନିୟମିତ ଔଷଧ ଖାଉଥିବି କି? (ଉତ୍ତର “ହଁ” ହେବା ଉଚିତ, ଯେଯାଏଁ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ଡାକ୍ତର ସେଥିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ କରନ୍ତି।)
5. ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧ କେଉଁଠି ତିଆରି ହୁଏ, ଆଉ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀଙ୍କ ପାଖରେ ଲାଇସେନ୍ସ ଅଛି କି?
6. ଏହି ଦାମରେ ଠିକ୍ କ’ଣ କ’ଣ ସାମିଲ: ରୁମ, ଖାଦ୍ୟ, ପରାମର୍ଶ, ଥେରାପି, ଔଷଧ ଓ ଟିକସ?
7. ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ସମୟରେ ମୋ ଦେହ ଖରାପ ହେଲେ କ’ଣ ହେବ?

ଆମେରିକାର ନ୍ୟାସନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର କମ୍ପ୍ଲିମେଣ୍ଟାରି ଆଣ୍ଡ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟିଭ ହେଲଥ (NCCIH) କହେ ଯେ ବିଦେଶରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା କେତେକ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧରେ ସୀସା, ପାରଦ ବା ଆର୍ସେନିକ ମିଳିଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଥିରେ କ’ଣ ଅଛି ପଚାରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଲେବଲ ସାଇତି ରଖନ୍ତୁ।

ଯେଉଁ କେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳର କଥା ଦିଏ, ପ୍ରୋଗ୍ରାମରେ କୌଣସି ରୋଗ ଚାଲିଯିବ ବୋଲି କହେ, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଛାଡ଼ିବାକୁ କହେ, ସେଠାରୁ ସାବଧାନ ରୁହନ୍ତୁ। ଭଲ ଡାକ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତି କ’ଣ ଆଶା କରିବେ, କ’ଣ ଆଗରୁ କହିହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଆପଣଙ୍କ ନିୟମିତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଦରକାର।